Küçənin sabahı da qaranlıq idi.
Günəş doğurdu, amma burda işıq həmişə solğun olurdu.
Divarların arasında qalan bir günəş idi, heç vaxt içimə keçmirdi.
Mən danışmağı çoxdan unutmuşdum.
Türkçede derler ya: “Söz insanın içinden akar.”
Amma mənim içimdə sözlər daşlaşmışdı.
Susmaq mənim dilim olmuşdu.
Bir zamanlar danışan bir uşaq idim.
Uşaqlığımda qışqırırdım, gülürdüm, oxuyurdum.
Amma o gün — küçənin üstündə qan qoxusu yayılanda — səsim də öldü.
Anamın səsi hələ də qulağımda:
— “Qaç, Dürnisa! Qaç…”
Mən qaçmadım. Ayaqlarım daş kəsilmişdi.
Türkçede buna “donup kalmak” derler.
Bütün küçə donmuşdu, bütün zaman dayanmışdı.
Sonra səssizlik gəldi.
O səssizlikdən sonra mən heç vaxt əvvəlki kimi danışmadım.
Hər dəfə ağzımı açanda sözlərim qırıq-qırıq düşürdü yerə, daşların arasına.
Küçə onları uddu.
Buna görə də mənim sözlərim artıq mənim deyildi, küçənin idi.
Bəzən uşaqlar məni lağa qoyurdular:
— “Dürnisa dilsizdi, danışa bilmir.”
Mən susurdum.
Çünki həqiqət onların gülüşündən daha ağır idi.
Bir gecə yuxumda anamı gördüm.
Gözləri məni seyr edirdi, amma ağzı bağlı idi.
Sanki o da danışa bilmirdi.
Türkçede fısıldadım yuxuda:
— “Anne, konuş benimle.”
Amma cavab yox idi.
Uyandığımda küçə də susurdu, aynen annem gibi.
Küçə hər şeyi bilir, amma heç vaxt danışmır.
Susqunluq onun ən böyük silahıdır.
Mən də öyrəndim ondan.
Söz yerinə gözlərim danışır indi.
Amma gözlərimi oxuyan çox azdır.
Bir gün küçənin başında yaşlı bir qadın mənə baxıb dedi:
— “Qızım, bu küçə səni yeyər.”
Türkçede gözlerime baktı ve ekledi:
— “Ama belki sen de bu sokağı yiyebilirsin.”
Onun sözləri uzun zaman beynimdə qaldı.
Kim kimi yeyəcəkdi?
Mən küçəni, yoxsa küçə məni?
O gündən sonra hər addımım bir sual oldu.
Susduqca küçənin içində daha çox batdım.
Susqunluq mənim boynumdakı zəncir oldu.
Ama o zənciri qırmaq da, qorumaq da mənim elimdə idi.
Hər gün eyni idi.
Eyni daş, eyni divar, eyni kölgə.
Amma o gün küçə bir az fərqli idi.
Sanki nəfəsini tutmuşdu, gözləyirdi.
Küçənin küncündə bir uşaq dayanmışdı.
Çox balaca, təxminən yeddi yaşında.
Ayaqları yalın idi, gözləri parlaq idi.
Ama qəribə olan nəydi bilirsən?
Onu heç kim görmürdü.
Yanından insanlar keçirdi, amma baxmırdılar.
Sanki uşaq yalnız mənim gözümə görünürdü.
Türkçede düşündüm: “Hayal mi görüyorum?”
Amma yox, o uşaq mənə düz baxırdı.
— “Dürnisa.” — dedi incə bir səslə.
Mən donub qaldım.
Adımı hardan bilirdi?
— “Danışsana…” — dedi uşaq.
Mənim boğazım qırıldı o an. Səs çıxmadı.
Ona baxdım, amma susdum.
Susmaq mənim alışqanlığım idi.
Uşaq bir az yaxınlaşdı.
Gözlərində elə bir parıltı vardı ki, sanki bütün küçə onun gözündə yanırdı.
— “Niyə səsin yoxdur?” — deyə soruşdu.
Türkçede içimdən cavab verdim: “Çünkü sesimi bu sokak aldı.”
Amma dilimdən bir kəlmə də çıxmadı.
Uşaq birdən gülümsədi.
— “Sənin sözlərin daşların altındadı. Mən onları eşidirəm.”
Bir an ürəyim dayandı sanki.
Çünki bu cümləni mən özümə çox dəfə demişdim.
Amma heç kim eşitməzdi, heç kim bilməzdi.
— “Sən kimsən?” — deyə güclə pıçıldadım.
Səsim qırıq çıxdı, amma çıxdı.
Türkçede ilk kez ağzımdan kelime döküldü:
— “Kimsin sen?”
Uşaq geriyə çəkildi, amma gözlərini məndən ayırmadı.
— “Mən küçənin itirdiyi uşaq.” — dedi.
Sanki bütün bədənim dondu.
Ətrafdakı səslər yox oldu, küçə bir anlıq boşluğa çevrildi.
O uşaq dönüb kölgələrin içinə girdi.
Arxasından qaçmaq istədim, amma ayaqlarım yerə mıxlandı.
Türkçede yalnız bir cümle fısıldadım:
— “Benim çocukluğum…”
Çünki anladım:
O uşaq mənim öz uşaq halım idi.
Küçənin udduğu, itirdiyi, qaranlığa gömdüyü Dürnisa.
Uşaq kölgələrin içinə çəkilib yox olanda küçə bir az daha daraldı.
Hava ağırlaşdı. Sanki divarlar nəfəsimi çalırdı.
Mən addım ata bilmirdim. Dizlərim daş kimi.
“O mən idim.” — dedim içimdə.
Amma bu fikir məni parçalayırdı.
Çünki əgər o mən idimsə, mənim uşaqlığım küçənin içində ilişib qalmışdı.
Deməli, mən buradan heç vaxt qurtula bilməyəcəyəm.
Türkçede fısıldadım:
— “Benim geçmişim hâlâ buradaysa, ben asla özgür değilim.”
Küçənin küncündən külək əsdi.
Külək daşların arasında gizlənmiş səs parçalarını daşıdı.
Uşaqların gülüşü, qadınların pıçıltısı, qapıların cırıltısı…
Hamısı bir-birinə qarışdı və qulağımda qəribə bir musiqi yaratdı.
Ama bu musiqi rahatlıq vermirdi, əksinə ürəyimə sancı kimi batırdı.
Mən öz kölgəmə baxdım.
Ayaqlarımın altında uzanmışdı, amma kölgəm də yad idi.
Hərəkətlərimlə bərabər tərpənmirdi.
O, öz həyatını yaşayırdı.
Bir anlıq kölgəm pıçıldadı:
— “Susduğun üçün mən danışacağam.”
Dəhşət məni bürüdü.
Ətrafda heç kim yox idi, amma kölgəm danışırdı.
Türkçede ağzımı zorla açdım:
— “Ne istiyorsun benden?”
Kölgə qımıldadı, divarın üzünə uzandı.
Bir insan boyunda oldu, sonra gözlərimlə üz-üzə gəldi.
— “Sən susduğun hər gün, mən böyüyürəm. Sən danışmayanda, mən güclənirəm.”
Mən geri çəkildim.
Ayaqlarım əsirdi.
Amma küçə yol vermirdi, divarlar üstümə bağlanırdı.
“Danış, Dürnisa. Danış…”
Sanki bütün küçə bir ağızdan deyirdi bunu.
Amma mən danışmadım.
Sözlərim boğazımda daş kimi oturdu.
Yalnız gözlərim doldu.
Göz yaşlarım asfalta düşdü.
Asfalt o damlaları uddu, sanki ac idi.
Türkçede pıçıldadım:
— “Benim sesim artık bana ait değil. O da bu sokakla birlikte yaşıyor.”
O an küçənin dərinliyindən addım səsləri gəldi.
Yavaş, amma ağır addımlar.
Nə uşaq idi, nə də kölgə.
Bu dəfə kim idi?
Mən nəfəsimi tutdum.
Küçə yenidən susdu.
Susqunluğun ortasında yalnız o addımlar vardı.
Və mən anladım ki, bu küçədə hələ görmədiyim daha çox şey var.