Bölüm 1

Salam mən Aytən gül təqdim etməkdən qürur duyuram.

Əvvəlki dövrlər artıq keçmişin bir parçası olmuşdu. Bir vaxtlar dinc və sakit həyat yaşamaq adi bir normaydı, amma indi bu, sadəcə bir xatirəyə çevrilmişdi. Ukrayna və Fələstində minlərlə insan üçün dinc yaşamaq artıq xəyaldan başqa bir şey deyildi.

Kiyevdə, müharibədən əvvəlki dövrlərdə parkda uşaqların qışqırıq səsləri, bazarlarda insanların gülüşləri eşidilirdi. İndi isə bu səslər yerini bombaların, silahların səsinə vermişdi. Tez-tez insanlar özlərini müharibədən əvvəlki həyatı xatırlayarkən tapırdılar - dinc səhərlər, dostlarla keçirilən axşamlar, hər şey çox uzaq və əlçatmaz görünürdü.

Qəzzada isə, uşaqlar həyətdə dostları ilə futbol oynayırdılar. Anaları hər axşam onları çölə çağırır, günəş batanda evə qayıtmaqlarını istəyirdi. İndi isə bu səhnələr xəyal kimi gəlirdi. Bombardmanlar, evlərin dağıdılması, insanların həyatlarının təhlükə altında olması artıq gündəlik reallıq olmuşdu.

Dünya artıq dəyişmişdi. Müharibələr insanların ruhunu sındırmış, onların həyatını yerlə bir etmişdi. Hər gün yaşamaq mücadiləsi verən insanlar üçün dinc və sakit həyat artıq əlçatmaz bir arzuya çevrilmişdi. Keçmişin gözəlliyi və dinc günlərin xatirələri onların ürəklərində iz buraxmışdı, amma reallıq sərt və qəddar idi.

Bu qarışıq dövrdə insanlar ümidlərini itirməməyə çalışırdılar. Keçmişin xatirələrinə tutunaraq, gələcəyə daha yaxşı günlərin gələcəyinə inamla baxmağa çalışırdılar. Amma hər bir partlayış, hər bir ölüm xəbəri onların ümidlərini daha da zəiflədir, dinc yaşamağın artıq bir xəyal olduğunu bir daha təsdiqləyirdi.

İnsanlar dinc və təhlükəsiz bir gələcəyə doğru addımlamağa çalışırdılar. Sülh və sabitlik üçün dua edənlər, gələcək nəsillər üçün daha yaxşı bir dünya arzulayanlar, bu çətin dövrlərdə də insanlıq və ümidin simvolu olaraq qalırdılar. Amma reallıq onları hər gün yenidən sınayır, dinc yaşamağın nə qədər əlçatmaz olduğunu xatırladırdı.

Gecələr çox uzun və qaranlıq olurdu. Hər partlayış səsləri, hər qorxulu fısıltı sanki zamanın dayanmış olduğunu bildirirdi. İnsanlar yuxusuz gecələr keçirir, hər an başlarına bir şey gələcəyindən qorxurdular. Bir zamanlar rahat yataq odalarında yatdıqları günlər artıq keçmişin bir parçası olmuşdu. İndi isə kimsə hər an həyatını itirə bilərdi.Bir ananın gözü dolmuşdu. O, övladlarının gələcəyini düşünürdü. Onların necə böyüyəcəyini, hansı yollardan keçəcəyini fikirləşirdi. Lakin bu fikirlər ürəyini ağırlaşdırırdı, çünki indi heç bir şeyin zəmanəti yox idi. Müharibə onların hər şeyi əlindən almışdı, sabitlik və təhlükəsizlik də daxil olmaqla. Onun uşaqları bəzən məzlum gözlərlə anasına baxırdı, niyə evlərinin dağıldığını, niyə dostlarının getdiyini başa düşməyə çalışırdılar.Gənc bir oğlan şəhərin dağıdılmış küçələrində yavaş-yavaş gəzirdi. Bir zamanlar burada yaşanan həyat onun gözlərinin önündə canlanırdı. Uşaq olanda dostları ilə bu küçələrdə oynamaq, böyüklərə kömək etmək, sadə həyatı yaşamaq adi bir şey idi. İndi isə bu xatirələr onun ürəyində qığılcım kimi qalmışdı, hər an partlayacaq bir bombanın səsi ilə yox olacaqdı.Hər gün insanlar itkilərlə üzləşirdi. Dostlar, qohumlar, qonşular - hər kəs bir şəkildə müharibənin qəddar əllərində qurban olurdu. Hər bir itki yeni bir yara açırdı, hər bir göz yaşı yeni bir ümidin itirilməsi demək idi. İnsanlar arasında əks-səda yaradan səssiz bir ümid var idi - bəlkə bir gün bu dəhşətli dövrlər sona çatar və həyat yenidən əvvəlki kimi olar. Amma hər partlayış, hər yeni müharibə xəbəri bu ümidi yavaş-yavaş yox edirdi.Bir evin kiçik otağında bir ailə bir araya gəlmişdi. Qaranlıqda işıqsız, amma birlikdə. Ata uşaqlarına sakitləşdirici sözlər deyirdi, amma özü də dərinlikdə qorxunun girdabında idi. Onların sığınacaqları çox vaxt uzun sürmürdü, çünki müharibə heç kəsi əskik etmirdi. Uşaqlar atalarının sözlərində təsəlli tapmağa çalışırdı, amma bəzən qəlblərində qorxu və narahatlıq daha güclü idi.Gündüzlər də təhlükəsiz deyildi. İnsanlar ehtiyatla hərəkət edirdi, hər anın son an olacağını düşünürdü. Bazarlar artıq açıq deyildi, məktəblər boş qalmışdı, həyatın hər bir parçası qorxu ilə dolu idi. Bəzi insanlar küçələrdə dolaşır, qalan şeyləri toplayır, bir günün sonunda bir şeylə qayıtma ümidiylə yaşayırdı. Ancaq hər an başlarına bir şey gələ bilərdi və bu risklərlə yaşamaq artıq normaya çevrilmişdi.Gənc bir qız müharibə bölgəsində bir təkcə oturmuşdu. Onun gözləri uzaqlara zillənmişdi, sanki hər an geri dönəcək birini gözləyirdi. Hər anı xatirələrdən ibarət idi - bir zamanlar burada sevdikləri ilə gülüb-danışdığı anları. İndi isə yalnız qaranlıq və yalnızlıq vardı. Onun ürəyində dərindən yaralar açılmışdı, ancaq o, hələ də ümidini itirməmişdi. Bəlkə bir gün hər şey dəyişərdi, amma reallıq onun qarşısında sərt və amansız idi.Qocalar məscidlərin və kilsələrin yanında dua edirdi. Hər biri sükutla Tanrıya yalvarır, sülh və sakitlik üçün dua edirdi.

Onların gözləri yaşla dolmuşdu, çünki çox şey itirmişdilər, amma hələ də bir az ümid saxlayırdılar. Bu dualar onların yaşamaq ümidini itirməmələri üçün yeganə yol idi.Hər yeni gün, hər yeni an insanlar mübarizə aparırdı. Onlar ayaqda qalmağa, ümidlərini itirməməyə çalışırdılar. Amma hər yeni bombardman, hər yeni itki onların qəlblərini daha da parçalayırdı. Dinc yaşamağın əlçatmaz bir xəyal olduğunu bir daha başa düşürdülər.

Müharibə onların hər şeyini əlindən almışdı, ancaq ümidlərini itirməklə razılaşmırdılar. Gələcək nəsillər üçün daha yaxşı bir dünya yaratmaq istəyirdilər, amma reallıq hər gün onları sınayırdı.

Bir çox ölkə də öz nəsibini almışdı. Müharibələr və zorakılıq artıq yerli problem deyil, qlobal bir vəba kimi yayılmışdı. Bir vaxtlar özlərini təhlükəsiz və uzaqda hiss edən ölkələr belə, bu dəhşətli vəziyyətin təsirindən qurtula bilməmişdi. Qaçqın axınları, iqtisadi çöküşlər, sosial narazılıqlar dünyanın müxtəlif yerlərində yeni böhranlar yaratmışdı.

Bir şəhərin mərkəzində, insanlar küçələrdə yürüş edirdi. Onlar sülh və sabitlik tələb edirdi, amma hökumət onların səsini eşitmir, güclə səs-küyü bastırmağa çalışırdı. Polis və ordu, etirazçıları dağıtmaq üçün gözyaşardıcı qaz və rezin güllələrdən istifadə edirdi. Bir anlıq ümidlə dolmuş olan insanlar, qəddar reallıqla üz-üzə gəlirdilər. Hər yerdə qorxu və narahatlıq yayılmışdı, insanlar artıq öz hökumətlərinə belə güvənmirdi.

Bölgələrdə aclıq və səfalət hökm sürürdü. Müharibələrin dağıtdığı torpaqlar artıq məhsul vermirdi, insanlar qida və su üçün mübarizə aparırdı. Xeyriyyə təşkilatları əlindən gələni etməyə çalışırdı, amma bəzən bu yardım belə yetərli olmurdu. Qida yardımı almaq üçün uzun növbələrdə duran insanlar, hər an bir silahlı hücumla qarşılaşa biləcək vəziyyətdə idilər. Aclıq onların gücünü zəiflədir, xəstəliklər isə yayıldıqca yayıldı.

Avropanın bir çox şəhərində terror hücumları insanların gündəlik həyatını kabusa çevirmişdi. İstirahət mərkəzlərində, ictimai yerlərdə baş verən partlayışlar insanların təhlükəsizliyini məhv etmişdi. İnsanlar bir zamanlar rahatlıqla gəzdikləri küçələrdə indi qorxu içində hərəkət edirdi. Hər bir yad adam, hər bir çanta potensial təhlükə kimi görünürdü. Bu qorxu və narahatlıq insanların qəlbinə dərin bir yara açmışdı.

Asiyanın bəzi bölgələrində də vəziyyət fərqli deyildi. Müharibələr və iç savaşlar insanlar arasında nifrət toxumları səpmişdi. Hər gün yeni qurbanlar verilir, hər gün yeni itkilər yaşanırdı. Qadınlar və uşaqlar bu müharibələrin ən böyük qurbanları idi. Onlar zorakılığa, təcavüzə və zülmə məruz qalırdı. Bu dəhşətli vəziyyət onların həyatını məhv edir, gələcəyə ümidlərini azaldırdı.

Afrika qitəsində, hərbi qruplaşmalar arasında davam edən mübarizələr insanların həyatını zindana çevirmişdi. Qaçqın düşərgələrində yaşamaq üçün mübarizə aparan insanlar, zorla köçürülən kəndlilər, gənc oğlanlar məcburi hərbi xidmətə cəlb edilirdi. Uşaqlar məktəb yerinə döyüş meydanlarında böyüyürdü. Hər gün yeni bir dəhşətli hadisə, yeni bir faciə baş verirdi.

Amerikanın bəzi bölgələrində də sosial narazılıqlar artmışdı. İqtisadi qeyri-sabitlik, işsizlik, sosial bərabərsizlik insanlar arasında gərginliyi artırmışdı. Müxtəlif etnik qruplar arasında baş verən toqquşmalar, silahlı hücumlar və cinayətlər ölkəni sarsıtmışdı. İnsanlar bir-birinə güvənmirdi, hər kəs öz təhlükəsizliyi üçün qorxu içində yaşayırdı.

Bu vəziyyətlər insanların həyatını kökündən dəyişmişdi. Hər bir ölkədə, hər bir şəhərdə insanlar fərqli şəkildə bu zorakılığın və müharibənin təsirini hiss edirdi. Bir zamanlar dinc və sakit həyat yaşamaq adi bir normaydı, amma indi bu, sadəcə bir xatirəyə çevrilmişdi. Dünyanın hər yerində insanlar ümidlərini itirməməyə çalışır, daha yaxşı günlərin gələcəyinə inanmaq istəyirdi. Lakin hər bir partlayış, hər bir itki onların ümidlərini daha da zəiflədir, dinc yaşamağın artıq bir xəyal olduğunu bir daha təsdiqləyirdi.

Türkiyədə miqrantlar və yerli əhali arasında gərginlik artmaqda idi. Suriya və digər münaqişə bölgələrindən qaçaraq Türkiyəyə sığınan milyonlarla miqrant, ölkənin iqtisadi və sosial yükünü artırmışdı. Bir çox miqrant, şəhərlərin kənarlarında və qaçqın düşərgələrində ağır şərtlər altında yaşayırdı. İşsizlik, yoxsulluq və çətin həyat şəraiti, miqrantlar arasında ümidsizlik və narazılıq yaradırdı.

Lakin bu, yalnız miqrantlar üçün deyil, yerli əhali üçün də ciddi problemlər yaradırdı. Türkiyənin müxtəlif bölgələrində yerli əhali ilə miqrantlar arasında artan sosial gərginlik, şəhər həyatında ciddi problemlərə səbəb olmuşdu. İş yerlərində miqrantların daha ucuz iş gücü olaraq istifadə edilməsi, yerli işçilərin işsiz qalmasına və sosial ədalətsizlik hissinin artmasına səbəb olmuşdu. Qida və mənzil kimi əsas ehtiyaclar üzərində rəqabət, insanların gündəlik həyatında gərginlik yaradırdı.

Bir çox məhəllələrdə, yerli əhali ilə miqrantlar arasında kiçik anlaşılmazlıqlar və toqquşmalar baş verirdi. Bir axşam, bir mahalda gənclər arasında başlayan kiçik bir mübahisə böyük bir qarşıdurmaya çevrilmişdi. Polisin müdaxiləsinə baxmayaraq, gərginlik bir neçə gün davam etdi. İnsanlar artıq öz məhəllələrində belə özlərini təhlükəsiz hiss etmirdilər. Hər an yeni bir toqquşmanın baş verə biləcəyi qorxusu, insanları daha ehtiyatlı və narahat edirdi.

Türkiyənin böyük şəhərlərində miqrantların yaşadığı məhəllələrdə, yoxsulluq və çətinliklər daha açıq bir şəkildə hiss edilirdi. Kiçik və dar evlərdə çox sayda insan yaşayırdı, sanitar şəraitlər çox vaxt qənaətbəxş deyildi. İşsizlik və təhsil imkanlarının məhdudluğu miqrantların həyatını daha da çətinləşdirirdi. Miqrant uşaqlar çox vaxt məktəbə gedə bilmirdi və küçələrdə işləməyə məcbur qalırdılar.

Türkiyə hökuməti, bu problemi həll etmək üçün müxtəlif tədbirlər görməyə çalışsa da, əhali arasında narazılıq davam edirdi. Sosial xidmətlər və yardımların yetərli olmaması, insanların hökumətə güvənini sarsıdırdı. Qaçqın düşərgələrində yaşayan insanlar, gələcək barədə ümidsiz idi. Hər gün yeni problemlərlə üzləşir, hər an yeni bir təhlükə ilə qarşı-qarşıya qalırdılar.

Yerli əhali isə öz həyat şəraitlərinin pisləşməsindən şikayət edirdi. Artan kirayə qiymətləri, işsizlik və sosial xidmətlərin yetersizliyi onların gündəlik həyatını daha da çətinləşdirirdi. Bu vəziyyət, insanlar arasında qarşılıqlı nifrət və anlaşılmazlığı artırırdı. İnsanlar artıq öz qonşularına belə güvənmirdi. Hər kəs öz təhlükəsizliyi və rifahı üçün narahat idi.

Bir qoca adam, küçədə oturaraq keçmişi xatırlayırdı. Bir zamanlar bu məhəllə, dostluq və qardaşlıq ruhu ilə dolu idi. İnsanlar bir-birinə yardım edir, çətin günlərdə bir-birinin yanında olurdular. İndi isə hər şey dəyişmişdi. İnsanlar arasında nifrət və gərginlik yayılmışdı. O, ürəyində bir ümid saxlayırdı - bəlkə bir gün hər şey yenidən yaxşı olar, insanlar yenidən bir-birinə güvənər və dinc yaşaya bilərdi. Amma reallıq onun qarşısında sərt və amansız idi.

Bu vəziyyət Türkiyənin hər yerində hiss edilirdi. Hər bir yeni gərginlik, hər bir yeni toqquşma insanların qəlblərində dərin yaralar açırdı. Dinc yaşamaq, bir zamanlar adi bir həyat tərzi idi, amma indi sadəcə bir xatirəyə çevrilmişdi. İnsanlar daha yaxşı günlərin gələcəyinə inanmaq istəyirdi, amma hər yeni gün, bu ümidin nə qədər əlçatmaz olduğunu bir daha təsdiqləyirdi.

Azərbaycan da inflyasiya artmağa davam edirdi və bu, ölkə əhalisinin vəziyyətini daha da ağırlaşdırırdı. Əsas qida məhsullarının və gündəlik tələbat mallarının qiymətləri sürətlə yüksəlmişdi, bu da insanların alış gücünü azaltdı. Bir çox ailələr, ən zəruri ehtiyaclarını belə qarşılamaqda çətinlik çəkirdi.

Şəhərlərin mərkəzində, supermarketlərdə və bazarlarda qiymət artışları aydın şəkildə görünürdü. İnsanlar, səbətlərində daha az mal ilə kassaya yaxınlaşırdı. Qoca bir qadın, ən zəruri ərzaqları almaq üçün cüzdanını diqqətlə yoxlayır, hər qəpiyi sayırdı. Əvvəllər aldığı məhsulların yarısını belə almaq onun üçün artıq mümkünsüz olmuşdu.

Bakı küçələrində, kiçik iş yerləri və dükan sahibləri də çətin vəziyyətdə idi. İstehsal xərclərinin artması, onların mallarını daha baha satmağa məcbur edir, lakin alıcılar bu bahalığı ödəyə bilmirdi. Bu vəziyyət bir çox kiçik biznesin bağlanmasına və işsizlik səviyyəsinin artmasına səbəb olurdu. İşsiz qalan insanlar, yeni iş tapmaqda çətinlik çəkir, ailələrini dolandırmaq üçün çıxış yolu axtarırdılar.

Kənd yerlərində də vəziyyət fərqli deyildi. Kənd təsərrüfatı məhsullarının qiymətləri yüksəlmiş, amma fermerlər öz məhsullarını uyğun qiymətlərlə sata bilmirdi. Gübrə, toxum və digər kənd təsərrüfatı xərcləri artdıqca, fermerlər ziyanla qarşılaşırdı. Nəticədə, bir çox kəndli öz torpaqlarını tərk edib şəhərə köçməyə məcbur olurdu, amma şəhərdə də onları çətinliklər gözləyirdi.

Bir ailə, gündəlik yeməklərini təmin etmək üçün ciddi qənaət etmək məcburiyyətində idi. Uşaqlar bəzən ac yatmaq məcburiyyətində qalır, valideynlər isə onların gözündəki ümidsizliyi görüb əziyyət çəkirdi. Analar, bazarlarda ən ucuz məhsulları axtarır, hər qəpiyi diqqətlə xərcləyirdi. Bir zamanlar rahat yaşamaq, normal bir həyat sürmək adi bir şey idi, amma indi sadəcə bir xəyal olmuşdu.

Əsas tibb xidmətləri və dərmanlar da əlçatmaz olmuşdu. Xəstəxanalarda və apteklərdə dərmanların qiymətləri artmış, bəzi zəruri dərmanlar isə tapılmırdı. Xəstələr müalicə almaq üçün pul tapa bilmədikləri üçün əziyyət çəkirdi. Ailələr, sevdiklərinin müalicəsi üçün nə edə biləcəklərini bilmədən çaresiz qalırdı. Hər bir gün, daha bir ailə üzvünün xəstələnməsi onların üzərinə əlavə bir yük kimi düşürdü.

İnflyasiyanın artması ilə, insanların gələcəklə bağlı ümidləri də azalmışdı. Bir çoxları, sabahın nə gətirəcəyindən qorxurdu. Gənclər, gələcək planlarını qura bilmirdi. Təhsil almaq, karyera qurmaq və normal bir həyat yaşamaq kimi arzular artıq reallıqdan çox uzaq görünürdü. Onlar, ölkədəki iqtisadi vəziyyətin yaxşılaşacağı günləri gözləsələr də, hər yeni qiymət artımı bu ümidləri daha da zəiflədirirdi.

İnsanlar arasında sosial narazılıq və gərginlik də artmaqda idi. İqtisadi çətinliklər, insanlar arasında qarşılıqlı nifrət və anlaşılmazlıq yaradırdı. Hökumətə olan güvən azalır, insanlar hökumətin bu vəziyyəti həll edə bilməməsindən narazı idi. Hər yeni gün, insanların qəlbində yeni bir narazılıq toxumu səpirdi.

Amma bütün bu çətinliklərə baxmayaraq, insanlar hələ də bir-birinə dəstək olmağa çalışırdı. Qonşular bir-birinə yardım edir, çətin günlərdə bir-birinin yanında olurdu. Bu birlik və qarşılıqlı dəstək, onların yaşamaq ümidini bir az da olsa artırırdı. İnsanlar, gələcəkdə daha yaxşı günlərin gələcəyinə inanmaq istəyirdi, amma hər yeni gün, bu ümidin nə qədər əlçatmaz olduğunu bir

daha təsdiqləyirdi.

Şərh yazanlardan Allah razı olsun.

Yazmanlar Allah bilsin